Τα χέλια είναι τελεόστεοι ιχθύες που ανήκουν στην οικογένεια Anguillidae. Είναι ευρύαλα είδη που απαντώνται σε μεγάλο εύρος βιοτόπων: σε γλυκά, μεταβατικά ή θαλασσινά νερά, σε βαθιά ή σε ρηχά νερά, σε ανοιχτές ή κλειστές περιοχές, ενώ μπορεί να μείνουν έξω από το νερό αρκετές ώρες. Ως μεταναστευτικά είδη συμμετέχουν στη ροή οργανικού υλικού μεταξύ θαλασσινών και εσωτερικών νερών. Το ευρωπαϊκό χέλι (Anguilla anguilla) ξεκινάει το κύκλο ζωής του στον ωκεανό, συγκεκριμένα στη θάλασσα των Σαργασσών στον Ατλαντικό Ωκεανό, περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στα μεταβατικά και εσωτερικά ύδατα όλης της Ευρώπης και επιστρέ- φει στον ωκεανό για να εκκολάψει τα αυγά του, όπου και έπειτα πεθαίνει. Συγκεκριμένα, το πρώτο στάδιο είναι αυτό του λεπτοκέφαλου κατά τη διάρκεια του οποίου τα νεαρά χέλια εκμεταλλεύονται το Ρεύμα του Κόλπου (Gulf Stream) και το ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού (North Atlantic Drift) για να πλησιάσουν τις ευρωπαϊκές ακτές, όπου μεταμορφώνονται σε γυαλόχελα. Μόλις εισέλθουν στα εσωτερικά ύδατα παίρνουν τη μορφή μικρού χελιού (elver). Έπειτα καθώς ωριμάζουν παίρνουν τη μορφή κιτρινόχελου και τέλος μεταμορφώνονται σε ασημόχελα, που είναι πάλι έτοιμα για μετανάστευση και αναπαραγωγή στη θάλασσα των Σαργασσών. Στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλο εμπορικό ενδιαφέρον για το χέλι, αφού είναι ένα εξαγώγιμο προϊόν υψηλής εμπορικής αξίας και στο παρελθόν αποτελούσε το δεύτερο σημαντικότερο αλίευμα των μεταβατικών νερών, μετά τα κεφαλοειδή.

Ο πληθυσμός του ευρωπαϊκού χελιού μειώνεται και η σημερινή αλιεία του είδους θεωρείται ότι είναι εκτός των αειφόρων ορίων. Στους παράγοντες που συντελούν στη μείωση περιλαμβάνεται η αλιευτική εκμετάλλευση, καθώς και άλλες ανθρωπογενείς επεμβάσεις (απώλεια ενδιαιτημάτων, εμπόδια μετανάστευσης, ρύπανση) αλλά και φυσικοί παράγοντες (π.χ. θήρευση από κορμοράνους). Επίσης, μεγάλη αύξηση έχει παρατηρηθεί στον αριθμό των νεαρών χελιών που χρησιμοποιούνται στις ιχθυοκαλλιέργειες, αφού δεν έχει γίνει ακόμα δυνατή η τεχνητή αναπαραγωγή του χελιού. Περαιτέρω αξιολόγηση της βιολογικής κατάστασης των χελιών απαιτεί επιπλέον και συνεχή δεδομένα. Για το σκοπό αυτό, το χέλι έχει συμπεριληφθεί στους κανονισμούς συλλογής αλιευτικών δεδομένων της ΕΕ (Κανονισμός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου 1543/2000 και Κανονισμός Ευρωπαϊκής Επιτροπής 1639/2001, 1581/2004). Σύμφωνα με το νέο Κανονισμό 199/08 (Άρθρο 3) η παρακο- λούθηση της εμπορικής και ερασιτεχνικής αλιείας χελιού σε εσωτερικά ύδατα πρέπει να περιλαμβάνεται στο εθνικό πρόγραμμα συλλογής δεδομένων κάθε κράτους μέλους. Οι εκτιμήσεις πρέπει να αναφέρονται στη συνολική παραγωγή και στη βιολογική δειγματοληψία των εκφορτώσεων. Στο πλαίσιο των δράσεων διαχείρισης του χελιού υπάρχουν τέσσερις πε- ριοχές παρακολούθησης/διαχείρισης στην Ελλάδα (Eel Management Unit - EMU). Ο ορισμός τους έγινε με βάση τα κύρια κλιματολογικά χαρακτηριστικά, τη χωροταξική κατανομή των λιμνοθαλασσών, λιμνών και ποταμών, τα υπάρχοντα Υδατικά Σώματα (σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ), την κατανομή της αλιείας χελιού και τη θέση των κύριων διοικητικών αρχών που συμμετέχουν στη διαχείριση των υδάτων καθώς και τη διαχείριση της αλιείας του χελιού. Οι διαχειριστικές μονάδες στην Ελλάδα είναι: EMU1= Δυτική Ελλάδα, EMU2= Δυτική Πελοπόννησος, EMU3= Ανατολική Μακεδονία & Θράκη, EMU4= Υπόλοιπη Ελλάδα Η αλιεία του ευρωπαϊκού χελιού στη Ελλάδα περιορίζεται στην αλιεία των ενήλικων ατόμων κατά τη μετανάστευσή τους προς τον Ατλαντικό για αναπαραγωγή (ασημόχελα). Οι συνολικές εκφορτώσεις χελιών στην Ελλάδα μειώνονται συνεχώς, ξεκινώντας από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι εκφορτώσεις χελιών για την περίοδο 2002-2006 προέρχονταν κυρίως από μονάδες υδατοκαλλιεργειών (500 τόνοι / έτος) και δευτερευόντως από την αλιεία, τόσο θαλάσσια όσο και εσωτερικών υδάτων (75-110 τόνοι / έτος). Οι συνολικές εκφορτώσεις του 2013 για την Ελλάδα ήταν 44,83 τόνοι. Σήμερα, η αλιεία χελιών αφορά μόνο τα άτομα με ολικό μήκος μεγαλύτερο των 30 cm. Η νομοθεσία (ΒΔ/142/1971) αναφέρει σαφώς ότι η αλιεία και η εμπορία χελιών μικρότερου μήκους απαγορεύεται. Το μεγαλύτερο μέρος των εκφορτώσεων χελιού προέρχονται από την αλιεία στις λιμνοθάλασσες. Όμως απαγορεύεται πλέον η αλιεία χελιών με βολκούς σε όλες τις λιμνοθάλασσες (επιτρέπεται μόνο στις σταθερές ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις, από όπου είναι υποχρεωμένοι οι αλιείς να απελευθερώνουν στη θάλασσα το 30% της παραγωγής τους), ενώ απαγορεύεται επίσης η αλιεία χελιών στους ποταμούς και σε ακτίνα 3 νμ από τις εκβολές τους, από 1ης Νοεμβρίου κάθε έτους έως το τέλος Ιανουαρίου του επόμενου έτους (υπ. αριθ. 643/39462/01-04-2013, ΦΕΚ/883/Β’/2013 απόφαση Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων).

Ανάλογα με την εποχή του χρόνου, γίνεται με διαφορετικό τρόπο το ψάρεμα του χελιού. 

Καταρχήν, από τον Νοέμβριο μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου (αυτή την περίοδο ψαρεύονται τα περισσότερα χέλια) γίνεται ψάρεμα στα διβάρια (ιχθυοσυλληπτικούς σταθμούς) με τους βολκούς (αρθρωτά δίχτυα κυλινδρικού σχήματος, με σιδερένια «δαχτυλίδια»). Οι βολκοί έχουν μία είσοδο, έτσι τα χέλια μπαίνουν και δεν μπορούν να ξαναβγούν. Τα χέλια, αφού ψαρεύονται ζωντανά, διατηρούνται εν ζωή σε κλούβες μέσα στο νερό μέχρι να εξαχθούν στην Ευρώπη. Σημειώνεται ότι τα διβάρια τοποθετούνται στις «μπούκες», δηλαδή στα σημεία όπου επικοινωνεί η μία λιμνοθάλασσα με την άλλη.

Από τις αρχές Μαρτίου μέχρι τα τέλη Μαΐου γίνεται το ψάρεμα με παραγάδι, ένα σκοινί στο οποίο είναι δεμένα πολλά αγκίστρια (με δόλωμα συνήθως μικρή γαρίδα). Το παραγάδι ποντίζεται σε διαφορετικά βάθη.

Τέλος, από αρχές Ιουνίου μέχρι τέλη Σεπτεμβρίου γίνεται το ψάρεμα με το καμάκι. Πρόκειται για ένα σιδερένιο καμάκι που προσαρμόζεται στην άκρη ενός μεγάλου καλαμιού. Αυτός ο τρόπος ψαρέματος απαιτεί μεγάλη εμπειρία, επειδή ο ψαράς πρέπει να υπολογίσει το βάθος του νερού, αλλά και το σημείο στο οποίο κρύβεται το χέλι. Άλλο ένα στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η αντανάκλαση από το φως του ήλιου. 

Σχετικοί σύνδεσμοι

Ντοκιμανταίρ: ΧΕΛΙΑ Οι μετανάστες του βυθού

Γυρισμένο στον Αμβρακικό (Ρούγα – Μυρτάρι – Αϊ – Μάρκο)

ΠΗΓΕΣ

Περιφέρεια Ηπείρου

Ο έμβιος κόσμος

wikipedia - Κέφαλος (ψάρι)

wikipedia - Γαρίδα

Εθνικό Πρόγραμμα Συλλογής Αλιευτικών Δεδομένων

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝ

V. GEITONAS